گفت و گو با حمید بهمنی به مناسبت نمایش «آن مرد آمد» در جشنواره فیلم فجر چه بر سر فرهنگ دفاع مقدس آمد؟


نویسنده: آرش فهیم

«آن مرد آمد»! آن هم پس از 14 سال و با آمدنش باعث شد که جشنواره فیلم فجر امسال هم از فیلم دفاع مقدس بی نصیب نماند. «حمید بهمنی کارگردان فیلم «آن مرد آمد» که خود از بچه های روزگار جنگ است، مدتی درگیر جنگ روزگار شد. به طوری که با حاکمیت سیاست های غرب گرای فرهنگی در طول سال های گذشته از عرصه سینما کمی دور شد، تا این که با آن مرد آمد!
    بهمنی علاوه بر تولید چند فیلم کوتاه «آخرین نبرد» را هم در سال 1376 ساخت. به مناسبت نمایش فیلم جدید او در بخش مسابقه سینمای ایران جشنواره گفت و گویی کوتاه با او انجام دادیم.
    - آقای بهمنی! چگونه به «آن مرد آمد» رسیدید؟
    ¤ جرقه این فیلم در سال 1372 زده شد. زمانی که تعدادی از اعضای دفتر ادبیات مقاومت به ملاقات مقام معظم رهبری رفتند و در آن دیدار، «آقا» از یک کتاب خاطره با عنوان «مقتل» نوشته آقای عبدالله بکایی تمجید کردند. آن زمان من دانشجو بودم و به جمع آوری خاطرات رزمندگان بسیار علاقه داشتم. وقتی شنیدم که آقا از این کتاب تعریف کرده اند، شیفته آن شدم و مطالعه اش کردم و دیدم که وجهه تصویری خوبی دارد و می توان براساس آن قصه ای دلچسب برای سینما نوشت.
    - و این گونه شد که از روی آن فیلمنامه نوشتید؟
    ¤ بله، در همان سال، براساس این کتاب یک فیلمنامه نوشتم که نام اولیه آن «مرثیه عشق» بود. سپس به وزارت ارشاد آن زمان تحویل دادم و از سوی این نهاد تصویب شد. وقتی آن را به شهید سید مرتضی آوینی که آن زمان در دفتر ادبیات مقاومت دوره هنری هم مسئولیت داشتند، سپردم، از مطالعه آن بسیار خرسند شد و آن را به صورت کتاب چاپ کرد. این باعث شد که من تحریک شوم تا از روی آن فیلمی بسازم تا آن زمان به جز چند فیلم کوتاه، هیچ فیلم بلندی نساخته بودم. این بود که فیلمنامه را به آقای شفق که از تهیه کنندگان سینمای دفاع مقدس بودند سپردم و به این ترتیب پروانه مجوز ساخت گرفت.
    - چه شد که ساخت این فیلم 14 سال به تاخیر افتاد؟
    ¤ مسایل بسیاری در این امر دخیل بودند. یکی از آن ها بی تجربگی من بود. اما مساله مهم تر این بود که فیلم چندان با معیارهای آن زمان سازگار نبود. چون در آن دوره فیلم های اکشن بیشتر مورد توجه بودند. اما فیلم من، یک حدیث دلی بود و این باعث شد که هیچ تهیه کننده ای برای ساخت آن سرمایه گذاری نکند. اما در مقابل آن شرایط سکوت نکردم و همیشه پی گیر ساخته شدن فیلم بودم. تا این که بالاخره بنیاد فارابی موافقت کرد که 50 درصد سرمایه گذاری فیلم را انجام دهد.
    - اما به دوم خرداد سال 76 برخوردید و ...
    ¤ با آغاز این دوره، امیدوار شدم که دولت با عمل به شعارهای خود، زمینه را برای تولید این فیلم فراهم کند. اما دقیقا برعکس شد. سیاست های فرهنگی و سینمایی به گونه ای شد که توی سر فیلم های دفاع مقدس و ارزشی می زدند. این باعث شد که من و امثال من به آن شرایط اعتراض کنیم. این اعتراض سبب شد که آقایان ما را سیبل خود قرار دهند و روز به روز منزویمان کنند. من همچنان پی گیر ساخته شدن این فیلم بودم و با مسئولان جلسات متعدد برگزار می کردم. اما دوستانی که مدعی توسعه سیاسی و فرهنگی و تساهل و تسامح بودند، آن را فقط در جهت منافع خود می خواستند و ما را پی نخود سیاه می فرستادند.
    - تا این که بالاخره مردم کار را تمام کردند.
    ¤ بله. با آغاز دولت نهم باز هم جلساتی برای رسیدن فیلم به مرحله تولید گذاشتیم. در این دوره هم شخص رئیس جمهور و هم معاونت های فرهنگی و هنری ایشان و هم وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی از فیلم حمایت کردند. تا این که آقای محسن علی اکبری که از تهیه کنندگان فعال و حرفه ای سینمای دفاع مقدس هستند سرمایه گذاری کردند و فیلم ساخته شد.
    - وجه تسمیه فیلم چیست؟ آیا در «آن مرد آمد» معنای خاصی هم نهفته است؟
    ¤ در این سال ها فیلمنامه را 20 بار بازنویسی کردم که در طول این سال ها نام آن هم دائم تغییر می کرد. اسم اول، همان طور که ذکر کردم، مرثیه عشق بود، بعد به بی نام و نشان تغییر کرد و سپس آن مرد آمد شد چون در بخشی از داستان فیلم، وقتی شخصیت اصلی، دیکته می نوشت ، با «آن مرد آمد» پایان می یافت که به نوعی اشاره به آمدن روح شهدا با قیام امام مهدی (عج) دارد. اما در بازنویسی های بعدی به انتظار عشق تغییر کرد. این نام ها براساس شرایط و سیاستگذارهای سینمایی تغییر می کردند. تا این که در بازنویسی نهایی که با کمک آقای شادمهر راستین انجام شد، مجدداً به همان «آن مرد آمد» تغییر یافت. چون دقت کردیم و دیدیم در شرایطی قرار داریم که مردی از جنس مردم و از روح مبارزه، ایثار، مهربانی و خستگی مردم، پس از سال ها، آمد. مردی که تلاش می کند مهرورزی را در کشورش نهادینه کند.
    - موضوع و محورهای فیلم چیست؟
    ¤ «آن مرد آمد» با پس زمینه دفاع مقدس و پرداختن به آدم های جنگ، به مسایل روز جامعه می پردازد. البته ذکر این نکته نیز مهم است که در سال های اخیر مد شده است که برای ساخت فیلم دفاع مقدس از بودجه و تجهیزات و سیاهی لشکر بسیاری استفاده می شود. اما سعی کردم از چنین سینمایی الگوبرداری نکنم و در تمام زمینه ها فرهنگ دفاع مقدس را رعایت کنم. در فیلم یک خانواده به تصویر کشیده می شود که اعضای آن سعی می کنند از به شهادت رسیدن یکی از آن ها جلوگیری کنند. اما همه شهید می شوند به جز آن کسی که باید می شد. پس از گذشت سال ها از این واقعه، یکی از بازمانده ها شاکی است که چرا ارتباطش با آن افراد قطع است و پدر و مادرش را مقصر می داند و ... . دغدغه اصلی این فیلم این است که در سال های اخیر، چه بر سر فرهنگ دفاع مقدس آمده است.
    - با توجه به این که نگارش فیلمنامه به 14 سال قبل برمی گردد، چه کردید که داستان و مضمون آن با شرایط روز مطابق باشد؟
    ¤ بار این کار را آقای راستین به دوش کشیدند. ایشان در بازنویسی نهایی، به گونه ای عمل کردند که ضمن حفظ محتوای قصه و نقاط طلایی آن و همچنین ارزش ها و علایق اعتقادی من، روایت به روز شود. کیهان ۱۶/۱۲/۸۶